Wat 34.288 scholieren ons vertellen: mentaal welzijn is geen bijzaak

Elke dag worden beslissingen genomen over onderwijs. Over hoe lessen worden georganiseerd, hoe er geëvalueerd wordt, hoe scholen omgaan met welzijn en participatie. Maar wie voelt die beslissingen het sterkst? De scholieren zelf. En toch gaf 74 procent van hen aan zich aan de zijlijn te voelen staan als het over beleid gaat.

Dat wil de Vlaamse Scholierenkoepel veranderen. Daarom organiseerden ze dit jaar opnieuw een Grote Scholierenbevraging, en het resultaat is indrukwekkend: maar liefst 34.288 scholieren uit Vlaanderen en Brussel namen deel. Het is een van de grootste bevragingen ooit bij jongeren in ons land. Scholieren uit alle onderwijsvormen en -graden, van de eerste graad tot het buitengewoon secundair onderwijs, deelden hun ervaringen, meningen en verwachtingen over hun schoolleven.

De boodschap die ze daarin meegeven, is duidelijk.

Mentaal welzijn staat bovenaan. Met reden.

Als scholieren zelf de prioriteiten voor het onderwijs mochten bepalen, staat mentaal welzijn op nummer één. 44 procent noemt het als eerste aandachtspunt. Niet het lerarentekort, niet digitalisering. Mentaal welzijn. En wie de cijfers achter die keuze bekijkt, begrijpt meteen waarom.

47 procent van de bevraagde scholieren ervaart schoolstress. 43 procent voelt zich gedemotiveerd. 21 procent voelt zich niet goed in hun vel, 18 procent voelt zich vaak alleen en 26 procent geeft aan zichzelf niet te kunnen zijn op school. Dat zijn geen randverschijnselen. Dat is bijna de helft van een generatie die elke dag naar de schoolbanken trekt met een rugzak die veel zwaarder is dan de boekentas.

Opvallend is ook dit: 31 procent ervaart de sfeer op school niet als leuk en warm. En 18 procent heeft het gevoel dat ze bij niemand op school terechtkunnen als het moeilijk gaat. Bijna één op vijf. Tegelijk is 24 procent niet tevreden over de manier waarop hun school omgaat met welbevinden.

Die cijfers liggen bovendien systematisch hoger bij meisjes dan bij jongens. En voor LGBTQIA+-scholieren zijn ze nog opvallend hoger.

Andere aandachtspunten die opvallen

Naast mentaal welzijn brengt de bevraging nog andere pijnpunten in beeld.

Het lerarentekort is de grote nieuwkomer in de prioriteitenlijst van scholieren: 38 procent duidt het als een belangrijk aandachtspunt. En terecht, want 67 procent van de bevraagde scholieren mist wekelijks minstens één lesuur door het tekort aan leerkrachten. Voor een vijfde gaat het om een halve dag per week of meer.

Een kwart van de scholieren geeft aan zelf racisme op school te hebben ervaren. Bij niet-Belgische scholieren loopt dat op tot de helft. Een derde van de betrokkenen meldt het niet, en een kwart zegt dat er niets met hun klacht werd gedaan.

9 procent van de deelnemers gaf aan ooit seksueel grensoverschrijdend gedrag te hebben ervaren, op school of op de stageplaats. In 27 procent van die gevallen ging het om een leerkracht of een andere volwassene op school.

Tot slot voelt maar 16 procent van de scholieren dat ze voldoende betrokken worden bij beslissingen over hun onderwijs. Driekwart staat aan de zijlijn. Dat staat in scherp contrast met de 34.288 jongeren die de moeite namen om hun stem te laten horen.

Warm Vlaanderen: samen bouwen aan veerkrachtige jongeren

De cijfers van de Grote Scholierenbevraging raken ons. Niet als verrassing, maar als bevestiging van wat we elke dag zien in het veld: te veel jongeren groeien op in omgevingen die onvoldoende voorzien in wat ze écht nodig hebben om te floreren.

Warm Vlaanderen brengt daarom denkers en doeners samen. Academici, beleidsmakers, steden en gemeenten, scholen, sportclubs en jeugdorganisaties die allemaal hetzelfde doel delen: een Vlaanderen waar kinderen en jongeren de kans krijgen om veerkrachtig op te groeien. Want veerkrachtige jongeren maken een veerkrachtig Vlaanderen.

Dat doen we via concrete initiatieven die het verschil maken op de werkvloer. Warme Scholen helpt schoolteams om een veilig en warm klimaat te bouwen waar leerlingen zichzelf kunnen zijn. Warme William zet in op verbinding, binnen en buiten de schoolmuren, in wijken, steden en gemeenten. Daarnaast werkt Warm Vlaanderen via Warme Steden en Gemeenten, Warme Sportplek en andere initiatieven aan een integraal beleid dat mentaal welzijn systemisch aanpakt en structureel verankert in het dagelijkse leven van jongeren.

Wil jij mee bouwen aan dat Vlaanderen? Sluit je aan bij het netwerk, of schrijf je in op onze nieuwsbrief (onderaan in de footer kan je je makkelijk inschrijven). Dan droppen we af en toe een mail vol inspiratie, onderzoek en good practices.