Praat erover, zeggen we. Maar luistert er iemand?

De meest recente cijfers van het VLESP confronteren ons opnieuw met een pijnlijke realiteit. Het aantal zelfdodingen ligt 3 keer hoger bij mannen dan vrouwen. Dit omdat mannen te weinig over hun problemen durven spreken. Dit probleem is al langer gekend en past ook binnen het breder taboe rond mentaal welzijn. Maar misschien ligt de oplossing niet bij wie het moeilijk heeft, maar bij ons allemaal.

Vlamingen zijn binnenvetters. Dat is geen cliché maar een vaststelling op basis van data. Er zijn 1,5 keer meer zelfdodingen in Vlaanderen vergeleken met Nederland en het Europees gemiddelde.

Het Fonds GavoorGeluk heeft dat verschil laten onderzoeken. De conclusie is ongemakkelijk: binnenvetterij en stigma rond emoties zitten dieper verankerd in onze volksaard dan bij onze buurlanden. Hierin een echte verandering brengen vergt tijd en focus op onze jongeren. We weten dat 75% van de psychische problemen op latere leeftijd beginnen onder de 24 jaar.

Het antwoord hierop luidt vaak: “we moeten jongeren leren praten over hun gevoelens.” Een waardevolle boodschap en doelstelling. Jongeren moeten leren dat ze kunnen praten over hun problemen. Hoe lager we de barrière maken om open te zijn en hulp te zoeken, hoe beter.

Maar misschien is het ook aan anderen, vrienden, familie, om beter te leren luisteren?

De kracht van de 4 op 5

Onderzoek uit de Warme William-campagne toont aan dat 1 op de 5 jongeren zit niet goed in zijn vel zit. Maar dit betekent ook dat 4 op de 5 jongeren zich wel goed voelen. En bij hen schuilt een grote onbenutte kracht om dit maatschappelijk probleem aan te pakken. Niet als therapeut, maar als vriend. Als iemand die vraagt hoe het écht gaat.

Want de cijfers rond vriendschap zijn minstens even verontrustend. 14% van de 16- tot 25-jarigen zegt géén vrienden te hebben. 8% praat nooit over zorgen met hun omgeving. Het aantal goede vrienden daalde op vier jaar tijd van 4,4 naar 3,5. En toch: 68% van diezelfde jongeren geeft aan nood te hebben aan een veilige plek waar ze zichzelf kunnen zijn. Jongeren wíllen openheid. Ze wíllen kunnen verbinden.

En dus ligt bij die 4 op 5 jongeren een opportuniteit om beter rondom te kijken en te luisteren.

Van “praat erover” naar “ik luister”

Wat we nodig hebben is een BOB-effect voor geestelijke gezondheid. Een attitudeverandering van onderuit.

En net zoals de BOB-campagne moeten we ons daarop niet alleen richten op de individuen wiens gedrag we willen veranderen. Maar ook op de mensen die naast hen staan.

We moeten jongeren niet alleen leren spreken. We moeten hen, en onszelf, leren luisteren. Niet wachten tot iemand het zelf zegt, maar zelf de eerste stap zetten. De vraag stellen. En dan blijven.

Dus niet alleen voor wie het moeilijk heeft en er moeilijk over durft spreken. Maar een cultuuromslag rond kwetsbaarheid én luisterbereidheid.

Die cultuurverandering begint op de plekken waar jongeren elke dag komen: op school of in de sportclub. Plaatsen waar wij met de Warme William-campagne sterk op inzetten. Maar er zijn meer luisterende oren, of Warme Williams nodig, tot aan de keukentafel thuis.

Want enkel allemaal samen kunnen wij fundamenteel een verschil maken om van Vlaanderen een plek te maken waar het normaal is om te zeggen dat het níet goed gaat. En waar iemand luistert als je dat doet.